PAMAREKAN PANGAJARAN KONTEKSTUAL

PAMAREKAN PANGAJARAN KONTEKSTUAL
Ku: Pipin Dasripin

Loba pamarekan anu bisa dipake guru pikeun dilarapkeun dina lumangsungna kagiatan diajar ngajar. Pamarekan anu keur hangkeut dicobakeun kiwari dina rupa-rupa pangajaran nya eta Pamarekan Pangajaran Kontekstual (Contextual Teaching and Learning (CTL)), nya eta konsep diajar nu ngabantu guru ngaitkeun bahan anu diajarkeun jeung dunya nyata siswa, bari ngadorong siswa matalikeun kaweruh nu dicangkingna kana larapna dina kahirupan sapopoe. Pangaweruh jeung kaparigelan siswa dicangking tina usaha siswa ngawangun sorangan pangaweruh jeung kaparigelan anyar nalika diajar.
Pamarekan Pangajaran Kontekstual ngalibetkeun tujuh komponen utama pamarekan produktif, nya eta (1) Constructivism (konstruktivisme), (2) inquiry (manggihan), (3) questioning (tumanya), (4) learning community (masarakat diajar), (5) modeling (picontoeun), (6) reflection (refleksi), jeung (7) authentic assessment (meunteun saenyana). Sangkan leuwih jentre tujuh komponen pamarekan kontekstual di luhur teh urang pedar hiji-hiji.

1)      Constructivism ( Konstruktivisme)
Contructivism (Konstruktivisme) mangrupa dadasar mikir atawa folosofis yen kaweruh teh diwangun saeutik-saeutik, tur hasilna dijembaran ku konteks. Anu penting lain lobana bahan nu katampa ku siswa, tapi kumaha cara siswa nampa kaweruh. Ku kituna, pancen guru nya eta mere fasilitas proses diajar siswa ku cara-cara:
1)      ngajadikeun pangaweruh mangpaat tur luyu jeung siswa,
2)      nyadiakeun waktu pikeun manggihan jeung ngalarapkeun ideuna, jeung
3)      nyadarkeun diri siswa pikeun ngalarapkeun strategi sorangan dina diajar.

2)      Inquiry (Manggihan)
Ku pamarekan kontekstual mah siswa teh sina manggihan sorangan. Kaweruh jeung kaparigelan nu katampa ku siswa dipiharep lain tina nginget-nginget fakta, tapi tina hasil manggihan sorangan. Ari metode manggihan teh sifatna tepung geulang (siklus), nya eta observasi, tumanya, ngajukeun dugaan (hipotesis), ngumpulkeun data, jeung nyindekkeun. Lengkah-lengkahna kieu :
1)      ngarumuskeun masalah dina ngulik naon bae;
2)      nitenan atawa ngayakeun observasi;
3)      nganalisis jeung ngadadarkeun hasil dina tulisan; jeung
4)      midangkeun atawa ngawawarkeun hasil tulisan ka balarea (guru, siswa)


3)            Questioning  (Tumanya)
Pikeun nambahan kaweruh diantarana ngaliwatan tumanya. Kaweruh hiji jalma kapanggih tina hasil tumanya. Tumanya bisa jadi kagiatan guru pikeun ngadorong, ngaping, jeung meunteun kamampuh mikir siswa. Siswa anu loba tumanya dina waktu diajar, bakal nambahan kaweruh anu loba sarta bisa dibedakeun kabisana jeung baturna nu lian nu tara loba tatanya.
4)      Learning community (Masarakat Diajar)
Hasil diajar kapanggih ku cara gawe bareng atawa diajar ngelompok (kolaborasi). Di antara siswa diajar silihasih ku pangarti, silihasuh ku pangaweruh, silihasah ku pangabisa, silihdeudeul, siliheledan dina rupaning wawaran (sharing).
5)      Modeling (Picontoeun)
Dina pangajaran kudu aya kagiatan midangkeun conto atawa model keur tirueun. Guru kudu mere model, kumaha carana diajar. Najan kitu, guru lain hiji-hijina model. Anu bisa dijadikeun model teh bisa siswa, sastrawan, ahli basa, gambar, atawa barang-barang langsung gumantung kana kabutuhan dina proses kagiatan diajar ngajar.
6)      Reflection (Refleksi)
Refleksi mangrupa cara mikir ka tukang ngeunaan naon-naon nu geus dipilampah. Wujudiahna refleksi di tungtung pangajaran ku cara-cara:
1)      dadaran langsung ngeunaan naon-naon nu katampa harita;
2)      catetan dina buku siswa;
3)      kesan atawa saran siswa ngeunaan proses lumangsungna pangajaran;
4)      diskusi; jeung
5)      pidangan hasil karya siswa.

7)      Authentic assessment  (Meunteun anu sabenerna)
Dina hakekatna nu disebut meunteun atawa ngajen sabenerna teh nya eta kamajuan diajar dipeunteun atawa diajen tina proses, lain ngan ukur tina hasilna wungkul, tur dipilampah ku rupa-rupa cara. Jadi tes mah ngan ukur salahsahiji cara dina meunteun.
Meunteun sabenerna mangrupa cara pikeun mikanyaho bener henteuna proses diajar siswa tur kumaha kamekaranana. Ari pangajaran nu bener teh nya eta mantuan siswa sangkan mampuh diajar (learning how to learn) hiji hal, lain lobana wawaran nu katampa dina ahir pangajaran.
Ciri-ciri atawa karakteristik meunteun sabenerna, di antarana :
1)      dipilampah salila jeung sabada lumangsungna proses diajar ngajar;
2)      bisa dilarapkeun dina evaluasi formatif atawa sumatif;
3)      nu diukurna kaparigelan jeung paripolah, lain pangaweruh;
4)      sambung-sinambung;
5)      ngabaur atawa ngadumaniskeun (integrated); jeung
6)      bisa dipake salaku unduring laku (feed back).
Pamarekan pangajaran kontekstual teh miboga motto kieu: “Cara diajar anu pangalusna nya eta siswa ngawangun sorangan kalawan aktif nu dipahamna” (Student learn best by actively constructing their own understanding).
Pamarekan Pangajaran Kontekstual miboga sawatara ciri, di antarana, nya eta gawe bareng jeung silihdeudeul, pikaresepeun, diajar kalawan sumanget, pangajaran awor atawa ngadu manis (terintegrasi), ngagunakeun rupa-rupa sumber, siswa aktif, kritis, jeung kreatif, siliheledan (sharing) jeung babaturan, siswa ngaragakeun, guru ngalelempeng, pidangan karya siswa, jeung laporan (raport jeung karya siswa)
Strategi pangajaran make Pamarekan Kontekstual nyoko kana rupaning kagiatan saperti :
1)      Cara Belajar Siswa Aktif (CBSA);
2)      Pendekatan Proses, nya eta diajar bari milampah atawa praktek;
3)      Life skill education, nya eta atikan atawa diajar anu luyu jeung kaayaan lingkungan hirupna;
4)      Authentic instruction, nya eta pituduh atawa padoman diajar nu nyata;
5)      Inquiry-based learning, nya eta diajar manggihan hiji hal;
6)      Problem-based learning, nya eta diajar ngungkulan sorangan masalah nu kapanggih;
7)      Cooperative-learning, nya eta diajar ngelompok atawa gawe bareng;
8)      Service learning, nya eta diajar siswa ku cara diaping, dijaring, jeung digeroh kalawan enya-enya;
Runtuyan kagiatan pangajaran kontekstual, ceuk Zahorik (1995: 14:22) nyoko kana rupa-rupa kaweruh, nya eta :

1. activating knowledge, anu ngaaktifkeun kaweruh nu geus nyampak dina diri siswa;
2. acquiring knowledge, nu narima kaweruh anyar ku cara ngulik bahan sagemblengna, tuluy nitenan wincikanana;
3. understanding knowledge, anu maham atawa nyangkem pangaweruh ku cara nyusun :

1)      konsep saheulaanan
2)      padungdengan bari siliheledan jeung babaturan (sharing),
3)      nyarungsum jeung mekarkeun hasil padungdengan;

1. applying knowledge, nu mraktekeun pangaweruh jeung pangalaman; jeung
2. reflecting knowledge, anu ngayakeun refleksi kana strategi pamarekan kaweruh nu katarima ku dirina

Dimuat dina Galura edisi V Mei 2009

TOUR TO YOGYAKARTA

 

 Di Candi Borobudur sareng siswa SMPN 1 Cigalontang

 

Di Musium Pintar sareng Kulawarga

 

Nuju di Musium Dirgantara

 

Di Candi Borobudur sareng Touris Amerika

 

Di Musium Pintar

DONGENG

Dongeng Sasakala

SASAKALA LEMBUR KALAPA GENEP
Ku: Pipin Dasripin

    Di wewengkon  kabupaten Tasikmalaya, pernahna di kacamatan Cikalong wetan deukeut ka wates Kabupaten Ciamis, aya lembur nu katelahna teh lembur Kalapa Genep. Ku naon make dingaranan kalapa genep? Eta teh aya dongengna. Kieu geura.
    Jaman baheula di sisi walungan Cimedang, aya hiji imah nenggang nu dicicingan ku hiji aki-aki. Geus lila pisan matuhna di dinya teh. Manehna teh geus teu dulur teu baraya, estu nunggelis. Ari pagawean sapopoena ngahuma anu hasilna ukur cukup pangabutuh sorangan.
    Pikeun nambah-nambah panghasilan, mun keur salse di aki sok ngala lauk di walungan. Mun beubeunanganana rada mucekil, lauk teh sawareh sok dikere, keur bikeuneun lamun aya nu nganjang ka imahna.
    Si aki teh getol pisan ibadahna, sanajan keur gering oge manehna tara ninggalkeun solat nu lima waktu. Dina hiji waktu si aki wudu di tampian, tapi waktu rek balik, karasa awakna teu ngarareunah. Manehna teu kuateun balik ka imahna, untung harita kapanggih kun u keur ngobor manuk, tuluy dipangku dibawa ka imah si aki, langsung diubaran ku leob papagan lame, nya alhamdulillah ti harita mah jagjag deui.
    Usum ngijih geus datang, lahan nu dicicingan ku si aki teh kacaahan nepi ka imahna kaeueum. Si aki naek kana suhunan bari mawa kalapa genep meunang ngantetkeun nu lobana genep sirah.
    Hujan kalah ka beuki gede taya eureunna, iamah si aki beuki kakeueum, tungtungna si aki palid kabawa caah. Untung mawa kalapa tea, jadi awakna kabawa ngambang.
    Si aki nyangsang di muara walungan Cimedang. Lebah dinya cainya teu pati tarik  da geus rada ngajumleng. Manehna ngaboseh ka sisi, alhamdulillah salamet, terus diuk dina dahan tepi ka caina orot. Ari kalapa mah ngait kana dahan dina hiji nusa. Si aki pada nulungan dihanjatkeun ka darat.
    Heuleut sawatara lila, kalapa nu gait na tangkal di nusa teh sirungan jadi kitri. Ku sabab lahanna subur kitri teh tumuwuh mani morontod, beuki lila eta tangkal kalapa nu genep teh ahirna tepi kabuahanana. Ti harita eta tempat teh katelah Kalapagenep. Cag ah! ***




Dimuat dina Galura edisi Minggu II Sept’ 2009

KARYA SISWA

1. Sajak

Budaya Sunda

Kenging : Riska Puspita, siswi  kelas VIII.D SMP N 1 Cigalontang

Seja neda pangraksana
Lawas wanci lali ka ki Sunda
Ngemut tina ieu panggeuing
Mieling kana budaya
Nyeungitkeun deui pawaris asli
Nurutkeun guguratna
Nu kiwari mimiti laas
Dina manah pada dulur

Hayu urang sarerea
Ngarumat budaya Sunda
Sangkan hate teu guligah
Mulang langgeng tur merenah
Dimuat dina Galura edisi Minggu 1 Maret 2009

2. Dangding
Paturay  ( pupuh mijil )

Keur kelas 9 nu bade miang
Enggeus tepi kana hiji wanci
Lila moal tembong
Tapina hate sok emut bae
Ka carita nu moal leungit
Carita kamari
Urang ruing kumpul

Kade ulah lali ka simabdi
Paturay tos buktos
Najan peurih karasana hate
Muga urang patepang deui
Dina hiji wanci
Ulah rek angguklung

Dimuat dina Galura edisi Minggu 1 Maret 2009


3. Sajak

KASONO
Karangan: Ade Suhendar , siswi kelas VIII.E SMPN 1 Cigalontang

Kuring ceurik tengah peuting
Ras inget ka pakidulan
Nya eta bentang nu baranang
Ting garubrag ka handap
Ceurik jumerit kuring
Kadenge ka belah jiwa
Nyata neangan raga
Pikeun hirup di dunya
Kuring sare asa di surga
Ku rakekna bangkong
Ku krikna jangkrik
Peuting asa dipepende
Kuring hayang ngarobah nasib
Ambeh teu ngarasa kasiksa
Ngarasa nyeri hate
Ku kaayaan..
Ibu ... bapa....
Anjeun teh di mana?
Kuring sono
Hayang tepung sanajan na pangimpenan
Ya Alloh....!
Tepungkeun kuring jeung kolot kuring.

Dimuat dina Galura edisi Minggu 1 Maret 2009

4. Sajak
Pileuleuyan
Kenging : Lisdawati kelas IX.D SMPN 1 Cigalontang

Sakeudeung deui ....
Diri rek miang
Ninggalkeun katineung
Seja muka jalan anyar
    Duh ... pileuleuyan
    Kur bisa nyawang ti anggang
    Ninggalkeun katineung
    Rek muka nu masih hemeng
        Pasirmalang ....
        Tempat diri metik luang
        Nyungsi pangarti mangsa beurang
        Pikeun bekel mangsa nu datang

6. Dangding
Nunggelis (Magatru)
Kenging : Lisdawati, siswi kelas IX.D SMPN 1 Cigalontang

Mun inget ka indung bapa nu jauh
Anu mulang ka illahi
Bapa tilar indung jauh
Hate lara jeung nunggelis
Mun inget jenatna kolot

Dimuat dina Galura edisi Minggu 1 Maret 2009


Sajak

SAMAGAHA
Karangan: Dwi Hudarwati

Samagaha hate ....
Aleum, ceudeum
Reup... poek mongkleng
Samagaha hate
        Samagaha hate
        Sumpek ieu dada
        Mongkleng, peteng
Ukur cahaya cinta nu nyaangan
Ukur cahaya cinta nu nulungan
Ukur obor kaasih nu jadi pangbeberah
Ukur kanyaah natrat nu jadi tamba
Tina samagaha hae nu ampir mugagkeun lengkah
Nu ampir nambuhkeun laku


Karanngan : Dwi Hudarwati
Kelas.VII.A SMPN 1 Cigalontang Tasikmalaya


Sajak

INDUNG JEUNG BAPA
Ku : Risa Soraya

Indung bapa teh
Upama panon poe
Panon poe anu nyaangan unggal poe
Upama bulan anu nyaangan ti peuting
    Salapan sasih abdi dikandung ku indung
    Dugi ka gubragna abdi ka dunya
    Teu leupas ku jasa sarta kanyaah indung jeung bapa
    Dugi ka sagede kieu teh angger teu leupas ku jasa indung jeung bapa
        Kanyaah indung jeung bapa teh
        Ibarat lauatan anu euweuh tungtungna
        Kaasihna indung jeung bapa teh ageungna lir ibarat gunung
        Kadeudeuhna panjang sapanjang jalan
    Tah ku kituna
    Urang teh kudu sukuran ka gusti anu Maha Suci
       Kudu nyaah jeung bakti ka nu jadi indung jeung bapa
    Sakumaha kanyaah indung bapa  ka urang.


Karanngan : Risa Soraya
Kelas.VII.A SMPN 1 Cigalontang Tasikmalaya



Sajak

TUTURUS MANGSA
Ku: Herna Nurfadilah

Geus saat ieu cimata, geus saat
Kasedih anu ebreh ukur cameti na jero pikir
Nu karandapan sapanjungna beja angkara
Meh unggal waktu ieu kaca ngiberkeun cidra
Antara pati jeung hirup geus hese neang bedana
  
    Mun wasa ngedalkeun kecap
    Deuk dibaca ieu sajarah sapanjang jalan dumelah
    Bari nyirian tanah-tanah panganjrekan
    Sakalian nuturusan lebah
    Pigeusaneun kuring reureuh
   
Karanngan : Herna Nurfadilah
Kelas.VII.A SMPN 1 Cigalontang Tasikmalaya


Sajak
BINGBANG
Ku: Wini Nursolihat

Bet hate marojengja
Kelet bulan’na harepan
Alum ngungun langit cahaya sumirat
Nyimbutan rasa marudah tresna ....


LAGU PANUNGTUNG
Ku: Wini Nursolihat

Lagu lawas nu meh tilem
Ngabangingik reumbay cimata wirahma
Galindengna sora
Nyanding kalewang
Babad carita ngahaleuang panjang
Mere lolongkrang impian ngiwat harepan


Karanngan : Wini Nursolihat
Kelas.VII.B SMPN 1 Cigalontang Tasikmalaya


Carita Pondok

NGALIWET DI BUMI BIBI
Kenging: Feby Lestary, Siswi Kls. VIII.A SMP N 1 Cigalontang

    Basa dinten Minggu, abdi ngaliwet di bumi bibi di kampung Kutil. Anu mios ka ditu teh abdi, mamah sareng Syalu. Syalu teh putrana Bibi.  Angkatna ka ka kampung Kutil teh naek mobil, da tebih ti rorompok teh.
    Di jalan, abdi jajan heula di warung Bi Dedah sareng di warung Teh Hera.  Di warung Bi Dedah mah jajan comring, ciki, petis kacang, sareng sangray jagong.
    “Wa hoyong meser itu!” ceuk Syalu.
    “Alu hoyong cocooan?” Abdi naros.
    “Muhun.”
    Ti dinya, abdi mapah bade megat mobil di Cirancak. Mobil teh ngadadak lami deuih, antukna ngantosan di warung Teh Hera. Di warung Teh Hera teh jajan oleh-oleh kangge De Ayas putrana Amang. Meser Nabati, cokolatos, sareng keju batang. Beres jajan, teu lami aya mobil.
    “Ua aya mobil!” ceuk Syalu.
    “Hayu ah, Nyi!” Saur mamah ka Teh Hera.
    Naek we kana mobil. Dina mobil teh aya rombongan murid SD Bunisari nu mulih upacara adat.
    Teu lila mobil tepi ka kampung Kutil, jrut tarurun tina mobil. Ka bumi bibi mah papah deui da lumayan jauh ti jalan raya teh.
    Ngaliwet teh di sisi balong, da amang nuju ngadamel kandang hayam.
    “De Ayas!” Abdi ngagorowok.
    “Teh Ai!” De Ayas ajret-ajretan.
    Di ditu teh aya amang nuju nguseup sareng A Baban raina Bibi. Anu ngaliwet mah rakana bibi, A. Rafik.
    “Amang nuju naon?” Abdi naros ka amang.
    “Nuju nguseup, teu kenging wae.” Saur amang.
    Abdi, Syalu sareng de Ayas teras arameng. Nuju anteng arameng, aya munding. Eta munding teh nyampeurkeun. Abdi sareng Syalu lumpat muru kandang hayam dan sieun, ari de ayas jejeritan da kakantun.
    Nu nguseup kakara meunang dua, lauk emas jeung nilem.
    “Jang, tos we meser hayam, urang dibeuleum!” Saur mamah ka amang.
    “Enya atuh!”
    “Ai, nambut konci motor anu bapa!” saur amang.
    “Ke mang urang candak heula ka bapa.”
    Meser hayam teh ka Cinyungsang ku A. Rofik. Teu lila tos sumping deui. Meser hayamna anu sakilo satengah, mani ageung.
    “Jang, geura naheur cai!”
    “Mangga.” Saur amang.
    Cai tos saheng, hayam anu tos dipeuncit teh dibanjur ku cai panas dina ember. Buluna dialaan ku amang, terus diberesihan ku mamah di pancuran nu aya di dinya.
Abdi sareng mamah ngampar samak. Teras ngadamel samara, sambel jahe sareng samara koneng kangge meuleum hayam. Anu bagean meuleum mah amang.
Nuju meuleum hayam, breg hujan. Abdi sarerea ngiuhan caket kandang hayam. Liwet, nya kitu deui hayam tos asak. Terus we sadayana taruang.
“Nyi, ka mana Jang Rapiq? Mamah naros ka bibi.
“Nuju bobo!”
“Moal nuang liwet?” mamah nanya deui.
“Da tara a Rapiq mah lamun ngaliwet ge, mangmasakkeun wungkul.”
Abdi emam sareng pingping hayam, ari pek teh atah keneh, sareng kurupuk we. Tos emam, abdi, mamah, sareng Syalu ka jaman heula, teras aruih.***


Dimuat dina Tabloid "Galura"

NGUNGKULAN MUSIBAH LINI DI CIGALONTANG
( Wawancara sareng Pa Wawan, Danramil Kec. Cigalontang )
Kenging: Ana Rosdiana, siswi Kelas VIII.C SMP N 1 Cigalontang

    Sabada lini badag (7,3 skala Richter) ngoyagkeun wilayah Tasikmalaya hususna di Kacamatan Cigalontang dina tanggal 2 September 2009, loba wangunan boh imah boh pasilitas umum saperti sakola-sakola loba anu raruntuh. Ku kituna loba masarakat anu ngarungsi sarta matuh di tenda-tenda pangungsian. Pikeun neangan informasi kumaha cara ngungkulan eta musibah, Ana Rosdiana siswi kelas VIII.C SMP N1 Cigalontang, ngahaja ngawawancara bapa Wawan Setiawan salaku Danramil di Kacamatan Cigalontang. Hasil wawancarana saperti di handap ieu.
Ana R.    : Assalamu’alaikum, pa! punten nyontang waktos sakedap, aya
                anu bade ditaroskeun!”
Danramil : Waalaikum salam, mangga!
Ana R.    : Dupi nami bapa saha, sareng jabatan bapa naon?
Danramil : Wawan Setiawan. Jabatan Danramil Kacamatan Cigalontang
Ana R.     : Bapa teh pituin urang mana?
Danramil  : Urang Cirebon.
Ana R.     : Dupi di Koramil aya sabaraha anggota?
Danramil     : 20 anggota
Ana R    : Sakumaha nu kauninga di Cigalontang teh mangrupi daerah nu pangparahna kenging ku lini. Kumaha cara ngungkulan korban lini teh?
Danramil     : 1) utamakeun pangungsi, kedah salamet sareng tiasa tuang; 2) MCK pikeun pangungsi kedah sayogi di tiap-tiap tenda pangungsi, supados teu nyebarkeun panyakit.
Ana R.     : Dupi sukarelawanna seueur teu, pa?
Danramil     : Seueur, diantawisna ti marinir aya 20 anggota, ti Brimob aya 52 anggota,
 BMM aya 15 jalmi, organisasi pamuda, masarakat  jeung nu sanesna.
Ana R.     : Kumaha kasulitanana dina ngungkulan korban lini di
                 Cigalontang?
Danramil  : Utamina mah urang merlukeun matrial, tapi teu acan lungsur ti
                 pamarentah, boh ti kota atanapi kabupaten.  Jadi tanaga siap   bantuan teu aya.
Ana R.     : Hatur nuhun pa kana waktosna. Assalamualaikum!
Danramil     : Sami-sami. Waalaikum salam

Dimuat dina Tabloid "Galura"

Pangajaran Basa

 Pangajaran Basa Sunda pikeun Kelas VII Sem.1

A. Nyarita dina Telepon

1. Titénan wacana di handap sarta baca sing bener!

NANYAKEUN TUGAS
Ku sabab nyeri beuteung, poé ieu Oga teu sakola. Untung henteu kapapanjangan. Geus dibawa ka rumah sakit, sarta nginum ubar ti apotik, nyeri beuteungna ampir cageur.
Bisi di sakola aya nanaon, pangpangna bisi aya tugas, manéhna nelepon ka Dicky. Dicky téh batur sabangkuna. Kabeneran Dicky aya. Keur migawé PR cenah.
“Hallo … tiasa nyarios sareng Dicky?” cenah. “Oh … ieu Dicky?” sigana sora sobatna, henteu pati kabadé.
“Alhamdulillah cageur. Ngan can bisa indit-inditan jauh. Laleuleus kénéh, urut terus-terusan miceun. Ari surat ngabéjaan kuring gering, katampi ku Ibu Saodah henteu? …. Oh, nuhun atuh. Jadi henteu di alpakeun….. “ Oga atoh.
Saperti biasa, apana ngintun serat ka sakola. Ka Wali Kelas. Eusina ngawartosan Oga teu bisa sakola. Suratna dianteurkeun ku lanceukna, sakalian bari sakola.
“Enya, éta, nu rék ditanyakeun ogé. Bisi aya tugas ........ Aya nyah? ...... Ngarang wungkul? ..... Ngarang naon? ...... Euweuh tugas nu séjénna? ..... Terus diajar naon baé tadi?....”
Tuh, nya untung Oga nelepon ka Dicky. Lamun henteu, isuk téh meureun pungak-pinguk. Batur ka harareup, ari manéhna ukur jadi tukang ngabandungan. Padahal pangajaran ngarang téh karesepna.
Inggis Dicky aya nu pohoeun, Oga nelepon deui ka Kinkin. Tapi, lantaran keur dipaké waé, kapaksa kudu sababaraha kali.
“Hallo .... ieu Kinkin nya? ... Euh, punten atuh ... Dupi Kinkinna aya?”
Adina geuning, nu narima telepon téh. Lain Kinkin. Tapi Kinkinna ogé aya. Sarua jeung Dicky, keur migawé tugas.
“Kin,” cék Oga, sanggeus sidik nu diajak nyarita téh batur sakelasna. “Enya, Oga .... Séhat. Kari leuleusna saeutik .... Isuk mah pasti sakola, sabab sieun tinggaleun palajaran. Malah pangna nelepon ka Kinkin Ogé, maluruh bisi aya nanaon,” cenah.
“Iwal tugas ngarang, tugas naon deui?” .... Oh ... Bener atuh cék Dicky.... Bieu, méméh nelepon Kinkin, nelepon ka Dicky heula. .... Bisi aya nu pohoeun. Jadi, bener, ukur tugas ngarang wungkul? .... Nuhun, nya Kin....
Dicutat tina : Makalah Sosialisasi Implementasi Kurikulum 2004
Satandar Kompeténsi Bahasa dan Sastra Sunda pikeun Guru-guru
SMP sa Jawa Barat.


Pancén Individu
Sanggeus wacana di luhur ku hidep dibaca, lengkepan wacana paguneman di handap ieu!
Oga     : “Hallo ... tiasa nyarios sareng Dicky?
Dicky    : “ .......................................................................................................................................
Oga     : “Oh ... ieu Dicky?”
Dicky    : “ ........................................................................................................................................
Oga     : “ Alhamdulillah cageur. Ngan can bisa indit-inditan jauh. Laleuleus kénéh, urut terus-
      terusan miceun. Ari surat ngabéjaan kuring gering, katampi ku Ibu Saodah henteu?”
Dicky    : “........................................................................................................................................
Oga     : ”Oh, nuhun atuh. Jadi henteu dialpakeun....”
Dicky     : “ ......................................................................................................................................
Oga     : “ Enya, éta,  nu rék ditanyakeun ogé. Bisi aya tugas..... Aya nyah?
Dicky    : “ ......................................................................................................................................
Oga     : “ Ngarang wungkul? ..... Ngarang naon?”
Dicky     : “ ......................................................................................................................................
Oga     : “ Euweuh tugas nu séjénna? ......... Terus diajar naon baé tadi?”
Dicky    : “ .....................................................................................................................................
Ragakeun !
    Sanggeus dieusian wacana di luhurkeun téh ragakeun ku dua urang siswa di hareupeun kelas, saperti nu keur nelepon!

Dimuat dina Galura edisi Minggu 1V Agustus 2009

Pangajaran Basa Sunda pikeun Kls. VIII Semester 1

A. Nulis Sisindiran
Titenan Sisindiran di handap ieu!
1.
Lamun urang hayang jajan,
Kade poho mawa piring.
Lamun hayang aya hujan,
Kudu ngamandian ucing
2.
Boboko sokona panjang,
Paranti nunda aseupan.
Halodo teuing ku panjang,
Patani engap-engapan

Sisindiran téh mangrupa karangan ugeran anu ngagunakeun rakitan basa dibalibirkeun. Sisindiran diwangun ku dua bagian, nya éta bagian cangkang jeung bagian eusi.
Sisindiran di luhur kaasup kana wangun paparikan, asal kecapna tina parek/parik nu hartina deukeut. Jadi paparikan mah nu dipentingkeun téh padeukeutna sora vokal, utamana sora vokal dina engang panungtung. Sora engang panungtung jajan (jajaran kahiji) sarua jeung sora engang panungutng jajaran ka tilu, hujan (sora a). Sora engang panungtung piring  sarua jeung sora engang panungtung ucing.( sora i). Lian ti eta, aya oge nu sora engang panungtung unggal jajarna sarua, saperti dina conto paparikan nu kadua di luhur.
Nu mangrupa cangkang dina paparikan di luhur, nya éta jajaran kahiji jeung kadua. Sedengkeun jajaran katilu jeung kaopat mangrupa eusi.
Lian ti paparikan aya nu disebut rarakitan. Asal kecapna tina rakit, maksudna nya éta papak atawa rata di puhu padalisan. Dina rarakitan, kecap dina awal jajaran/puhu padalisan sok dibalikan deui. Sangkan leuwih tétéla titénan conto di handap!
Conto

Majar maneh tumpak Honda,
Sihoreng tumpak keretek.
Majar maneh rek ngaronda,
Sihoreng rek ngadon kerek
Ngeunaan cangkang jeung eusi dina rarakitan, sarua jeung dina paparikan, nya éta jajaran kahiji jeung kadua mangrupa cangkang, sedengkeun jajaran katilu jeung kaopat mangrupa eusi.
    Lian ti paparikan jeung rarakitan, aya nu disebut wawangsalan. Ari wawangsalan téh sabangsa sisindiran,  diwangun ku cangkang jeung eusi. Ngan diwangun ku dua padalisan. Padalisan kahiji mangrupa cangkang, jeung padalisan kadua mangrupa eusi. Unggal padalisan matok diwangun ku dalapan engang. Pakaitna cangkang jeung eusi ku ayana wangsal anu murwakanti jeung kecap konci anu jadi inti dina padalisan eusi.
Conto :
Teu beunang dirangkong kolong, ( = hayam; wangsal)
Teu beunang dipikahayang    (kecap konci;inti)

    Conto di luhur téh mangrupa wawangsalan lanjaran. Aya oge nu disebut wawangsalan dangding, nya éta wawangsalan nu ditulisna dina wangun guguritan.

Pancén Individu
1. Jieun paparikan jeung rarakitan masing-masing tilu pada!
2. Téangan wangsalna atawa lengkepan wawangsalan di handap!
a.    Teu beunang hurang sawah,
Teu beunang ........................    (wangsalna: simeut.)
b.    Meri pendék ngojay hayam,
Henteu negtog pikir abdi         (wangsalna: .................................................)
c.    Srangéngé bijil peuting,
Rék sabulan rék sataun.        (wangsalna: ..................................................)
d.    Nya hujan taya eureunna
Abdi mah kalangkung ajrih.    (wangsalna: ..................................................)
e.    Aya nu dianjing cai,
Aya ............................        (wangsalna: ..................................................)

B. Kecap Sifat, Kecap Bilangan, Kecap Panambah.
1.    Kecap sifat, nya éta kecap nu nuduhkeun sifat atawa kaayaan barang katut gagantina. Contona: alus, geulis, kasép, beureum, pangalusna, pangpinterna, geulis pisan, sagoréng-goréngna, jsb.
2.    Kecap bilangan, nya éta kecap nu nuduhkeun jumlah barang atawa tingkatan. Contona: hiji, dua, tilu, kahiji, kadua, katilu, duaan, tiluan, opatan, sakarung, dua karung, sakilo, dua kilo, jsb.
3.    Kecap panambah, nya éta kecap pikeun leuwih ngantebkeun hal nu dianggap penting dina kalimah. Contona: téh, baé, ogé, téa, mah, deui, deuih, atuh, jsb.

Pancén Individu
a. Larapkeun kecap-kecap di handap kana kalimah!
1.    sapuluh meter
2.    kasep
3.    pangbodona
4.    saalus-alusna
5.    sapeti

b. Lengkepan kalimah di handap ku kecap panambah!
1.    Saha ............... nya ieu ........... ?
2.    Saha deui ....................., lamun lain hidep .................. nu indit ka ditu téh!
3.    Hampura ............... nya, kamari teu bisa datang!  
4.    Keur geulis ..................., pinter nyanyi ..................... néng Nita ....................
5.    Ulah ngalamun ........................... atuh, mending ogé brangbrangkeun anggur ............
6.    Nu kamari dibawa ka BP .................... lain Iman, tapi Eman.
7.    Kitu .................. Bu Ema sareng Bu Ima arangkat ka uleman.
8.    Itung ............... geura bisi aya nu kaliwat.
9.    Sikabayan ....................... loba akal.
10.    Kuring ................ da teu niat rek meuli baju, ngan kabeneran nempo nu ngagantung dina etalasé, jorojoy ........... kabita hayang dibeuli.


Pangajaran Basa Sunda pikeun Kls. IX Semester 1

A. Maca Artikel
Baca dina jero haté (ilo) artikel di handap ieu!

SATELIT  KOMUNIKASI
Elmu pangaweruh anu geus dipibanda ku manusa kiwari pikeun nalungtik ruang angkasa, masih kénéh can nyumponan upama dibandingkeun jeung legana ruang angkasa anu sakitu upluk-aplakna. Najan kitu upama dibanding-banding jeung jamanna para élmuwan buhun saperti: Johannes Képler, Galiléo Galiléi atawa Isac Newton, ahli-ahli bintang, matématika jeung fisika, tangtu waé élmu ruang angkasa kiwari geus kacida majuna. Geura wé, para élmuwan geus bisa ngirimkeun pesawat ruang angkasa ka bulan, kitu deui urang ngaliwatan buku-buku pelajaran di sakola katut buku-buku sains, jadi nyaraho yén di alam raya anu upluk-aplak téh aya jutaan galaksi di luareun galaksi urang, anu patinggarunduk tur garis édarna kacida tartibna, masing-masing tumut kana hukum-hukumna.
Urang gé jadi nyaho yén galaksi téh diwengku ku béntang-béntang, planét katut satelitna, nya éta benda alam anu milu muter ngurilingan planét.
Naon ari nu disebut satelit? Nurutkeun para ahli ruang angkasa, bulan téh disebut ogé satelit bumi (dunya). Jadi ringkesna mah hartina satelit téh “anu milu ngurilingan planét”. Ari bumi atawa dunya apan kasebutna planét téa. Contona deui lantaran bumi téh ngurilingan panon poé, bumi gé disebut satelit pikeun panon poé. Tah ku kituna peralatan komunikasi buatan jelema anu diapungkeun ka ruang angkasa téh disebut satelit, ku lantaran éta benda téh ngurilingan bumi.
Wangun satelit buatan manusa téh rupa-rupa, boh jenis, tipe, ukuran katut fungsina. Urang cokot salahsahiji contona, misalna baé Satelit Palapa. Ieu satelit téh kaasup tipe HS-333 buatan Hughes Air Craff Company, Amerika Serikat. Data Palapa antarana baé, Ukuran: garis tengah 75 inci, luhur 11 kaki, 3 inci sarta beuratna 300 kg (dina orbitan)
Saliwatan mah wangun Palapa téh bleg baé dreum minyak tanah dianténean anu wangunna buleud. Eta dreum téh pulasna semu bulao, sabab ngandung sél solar anu fungsina mun kasorot cahaya panonpoé bisa nimbulkeun daya listrik pikeun alat-alat listrik dina jero “beuteung” Palapa, anu kapsitasna bisa mancarkeun 12 saluran pemancar gelombang mikro sarta lebar band-na masing-masing 40 MHz katut anténe anu geus diarahkeun. Palapa kaasup jenis satelit komunikasi, hartina pikeun kaperluan komunikasi, saperti: telepon, téléks, transmisi data, lease circuit sarta siaran TV ngarah bisa katangkep di sakuliah wewengkon Nusantara. (Agah Nugraha)
                    Tina: Galura, Minggu III Oktober 1994

Wacana di luhur téh kaasup kana artikel nu ngabahas ngeunaan téknologi. Artikel téh nya éta tulisan nu medar ngeunaan hiji perkara. Artikel biasana sok dimuat dina koran-koran atawa majalah-majalah. Eusina rupa-rupa, aya nu ngeunaan téknologi, élmu pangaweruh, pendidikan, sosial, politik, kaagamaan, jsb.
1. Pancén
Jawab sakur panalék di handap!
a.    Dina wacana di luhur aya kalimah nu unina: Elmu pangaweruh anu geus dipibanda ku manusa kiwari pikeun nalungtik ruang angkasa, masih kénéh can nyumponan upama dibandingkeun jeung legana ruang angkasa anu sakitu upluk-aplakna. Cing pék jéntrékeun ku hidep naon maksud éta pernyataan téh!
b.    Béré conto téknologi anu ngagunakeun satelit !
c.    Ti iraha Indonesia mimiti ngagunakeun satelit komunikasi nya éta satelit Palapa téh, Naon sababna dingaranan satelit Palapa?
d.    Buatan mana satelit Palapa téh, naon mangfaatna pikeun urang?
e.    Naon ngaranna badan antariksa Amerika Serikat téh?
f.    Amerika geus sababaraha kali ngapungkeun pesawat ulang - alik luar angkasa. Cing pék sebutkeun naon baé ngaranna téh.
g.    Pesawat ruang angkasa naon nu munggaran tepi ka bulan téh? Saha astronotna téh? Ari pesawat ruang angkasa Amerika nu ngabeledug saméméh tepi ka ruang angkasa naon ngaranna ?

2. Diskusikeun
Téangan tulisan nu mangrupa artikel tina koran-koran atawa majalah-majalah anu eusina ngeunaan élmu pangaweruh. Prak ku hidep diskusikeun ngeunaan :
- eusi artikel
- téma artikel
- bahasa nu dipaké dina artikel
- cara nulis artikel

B. Babasan
    Babasan nya éta ucapan matok nu dipaké dina harti injeuman. Ditilik tina wangunna babasan téh aya tilu rupa, nya éta wangun kantetan, wangun frasa jeung babasan wangun rundayan. Contona:
1.    Kokolot begog = Nyanyahoanan kawas nu geus kolot, nyeta-nyeta kalakuan nu geus kolot
2.    Panjang leungeun = tukang ceceremed
3.    Asa katumbu umur = ngarasa atoh ditulungan dina keur aya kasusahan
4.    Gedé hulu = sombong, adigung
5.    Dibeuweung diutahkeun = dipikir kalayan asak
6.    Teu gugur teu angin = teu puguh sabab-sababna
7.     Teu unggut kalinduan teu gedag kaanginan = pageuh nyekel tangtungan sorangan, henteu kapangaruhan ku batur
8.    Laér gado = resep barang pénta, kabitaan
9.    Disakompétdaunkeun = disamarutkeun jeung nu boga dosa atawa jeung sabagian nu teu aleucreug.
10.    Dibéjérbéaskeun = dijéntrékeun, diécéskeun, ditétélakeun

Pancén Individu
Larapkeun babasan di handap ieu kana kalimah!
1.    Gedé hulu  
2.    Kokolot begog   
3.    Teu gugur teu angin  
4.    Panjang leungeun
5.    Laér gado   
6.    Asa katumbu umur
7.    Teu unggut kalinduan teu gedag kaanginan
8.    Disakompétdaunkeun
9.    Dibeuweung diutahkeun
10.    Dibéjérbéaskeun

Dimuat dina galura edisi II Oktober 2009

CARA NEPIKEUN BAHAN PANGAJARAN DONGENG

Tujuan pangajaran sastra nya eta sangkan murid mibanda pangalaman jeung pangaweruh sastra. Ieu dua tujuan teh raket patalina jeung sarua pentingna. Ku ayana pangalaman sastra dipiharep sangkan murid mampuh neuleuman ajen inajen anu dipidangkeun dina karya sastra jeung mampuh ngarasakeun endahna karya sastra kalawan make media basa, boh lisan boh tulisan. Sedengkeun, ku ayana pangaweruh sastra, siswa dipiharep weruh kana sastra dumasar kana hal-hal nu sipatna teoritis.
            Tujuan pangajaran sastra bakal nangtukeun bahan jeung cara ngajarkeunana. Ku kituna, pikeun ngahontal tujuan pangajaran sastra, pangpangna pikeun meunangkeun pangalaman ngaapresiasi sastra bisa dilaksanakeun ngaliwatan rupa-rupa cara. Rusyana (1982:17-25) nyebutkeun dalapan cara nu bisa dilaksanakeun dina ngajarkeun sastra, nya eta:

1. murid ngaregepkeun (karya sastra)
2. murid maca (karya sastra)
3. murid lalajo pagelaran
4. murid silih tukeur pangalaman
5. murid ngadongeng atawa deklamasi
6. murid maca bedas
7. murid ngarang carita atawa puisi
8. murid maen drama

Dumasar kana katerangan di luhur, dina ngajarkeun sastra teh bisa milih salah sahiji cara atawa gabungan tina rupa-rupa cara gumantung kana tujuan nu baris dihontal. Upamana pangajaran apresiasi dongeng. Dina ngajarkeun dongeng kudu diluyukeun heula jeung tujuanana. Lamun tujuanana sangkan murid meunang pangalaman apresiasi dongeng, bisa make (1), (2), (3), jeung (4)
Sangkan leuwih jentre, ieu di handap rek dipedar hiji-hijina dumasar kana tujuan nu disebutkeun di luhur.
1. Murid Ngaregepkeun Dongeng
            Murid ngaregepkeun guru atawa babaturanana anu keur nyaritakeun deui dongeng. Kalimah anu digunakeunana diluyukeun jeung kaayaan murid. Kitu deui, dina suasana ngadongengna diluyukeun jeung kaayaan murid. Ieu kagiatan teh miharep sangkan murid mikaresep ngaregepkeun dongeng. Upamana bae, dongeng anu panjang bisa diringkeskeun ku guru, geus kitu kakara dicaritakeun deui ka murid.
            Lian ti eta murid bisa ngaregepkeun guru anu keur macakeun dongeng. Dina macakeunana teu kudu panjang-panjang. Ieu teh meredih sangkan murid ngarasa panasaran, tungtungna hayang maca sorangan.
2. Murid Maca Dongeng
            Sangkan murid mikaresep kana maca, guru kudu bisa nyadiakeun buku-buku bacaan anu sakirana dipikaresep ku murid, husuna dongeng. Upama di sakola can aya perpustakaan, guru jeung murid bisa ngayakeun pojok buku di kelas. Kagiatan kieu oge ngahudang karesep kana maca. Lamun di sakola geus aya perpustakaan umum, leuwih hade guru ngajak murid sangkan maraca.
3. Murid Lalajo Pagelaran
            Pagelaran karya sastra winangun dongeng bisa bae diayakeun ku sakola, upamana dina acara pangjurung laku kelas pamungkas. Tina pagelaran teh dipiharep murid meunang kasugemaan batin, sarta satuluyna mikaresep kana sastra sejenna.
4. Murid Silih Tukeur Pangalaman
            Sanggeus murid ngaregepkeun nu maca atawa lalajo pagelaran, tangtu bakal meunang pangalaman anu beda. Salian ti nyaritakeun pangalaman sorangan, murid bisa ngaregepkeun pangalaman baturna. Ku kieu teh murid bisa silih tukeur pangalaman, anu tinangtu bakal nambahan pangalaman masing-masing.
            Tah kitu diantarana sababaraha cara pikeun nepikeun bahan pangajaran apresiasi dongeng ka murid.

Ket. Dimuat dina Galura edisi minggu IV Pebruari 2009

Patekadan

Patekadan

alok cihcir ngageuing pikir

ngahuru kalbu nu suwung

ngahudang rasa

nu kedal ngan cimata

ngaraksa kaayaan nu tinggal wiwaha

lakon manusa nu ngajadikeunana

kiwari

ati kageuing ku giri

nitenan nya diri nu cicing

timbul rasa

seja ngambah lautan kahirupan

nu batan sakieu